Zagrody Nasze widziec’ przihodzi i jak sie dziecioom Jego powodzi ...

„Zagrody Nasze widziec’ przihodzi i jak sie dzieciom Jego powodzi ...” Tako kos’cielno pjes’n’, w mojih ukohanych Uogewnikah Szloonskih s’pjywoomy jak idymy z procesyjoom Borzego Ciaua.

Tego roku tyrz my tak s’pjywali.
Zacyno sie uod mszy w intyncji parafijanoow, i zowdy wtynczos sie nerwuja przy Uofjerze, bo mauo kjery kce poo niyj is'c' i ceko, rze inksi pujdoom w jego intyncji. Niy inacyj boouo i teroski.
Ratujom na szczyn’s’cie sytuacjo poczty sztandarowe i czuoonki Parafijalny Rady, kjerzi soom lepi us’wjadoomjoone. Noo i kobjyty, kere wykorzystujoom korzdo uokazjo coby sie przekozac’ i poasic’.

A morzno niy skirz tego?
Downi wjadomo boouo, rze baldahim niesoom uogewske gospodorze, uoblecoone po hopsku, we rozbarskih strojach, a przy nih idoom goorniki w mundurah i niesoom latarki na wysokich knytlah ze s’wjycami driny. Uod poru jurz dobryh lot, gospodorzy niy moomy na tyla, bo zostou ino stary Palin’ski
i teroski baldahim niesom goorniki, a lampijoony karluse po cywilnymu.

Rzol mi bardzo tyj umaruyj tradycje i tyh ludowyh strojoow, kero tak wyraz’nie wtynczos pokazowauy, rze soom mjyndzy nami prowdziwe Gospodorze tyj Ziymje, niy take jak mjyndzy tuplowanymi kryskami.

I to Gospodorze uod pokolyn’. Tyh coukih gospodarskih rodoow: Rakoow, Szwajnohoow, Pioontkoow, Siejoow, Szpincykoow, Posioow, Matuszowicoow czy Krupoow, kjerzi mjeli gospodarstwo nojblirzyj mojego familoka. Za niym boou jurz ino stow „Am ende” i dworske pola.

Moom jeszcze przed uocami te ih kolorowe stroje. Uodwaga mjou, coby je przipoomniec’ i zrobic’ tym wjelu uogewczanoom uogromno rados’c’ - Jon’ca, na swoji rodzinnyj urocystos’ci w naszym kos’ciele pora lot tymu nazod.

U nos je tradycjo, rze za ministrantami z krzirzym idoom hopy i muodziyn’ce, potym poczty ze sztandarami bractwoow i stowarzyszynioow, dzieci po biou, kere sypjom puatki kwiecio, ministranty i liturgiczno surzba, ksiynrzoszki z Nojs’wiyntszym Sakramyntym, hur, uorkijestra, a potym kobjyty i Rodziny z malutkymi dzieciami na rynku abo we woozykah.

Downiyj, a niykjej i teroski, korzde gospodarstwo boouo uobstrojoone, wszystke drzwi do siynie i ajnfarty umajoone, a w uoknah wystawjoone uobrozy s’wjyntyh w asys’cie s’wjycoow i kwiecio. Do tego uobstrojoony jest korzdy sklepowy szaufynster i warsztat. Korzde niyciekawe mjejsce je aby przykryte zielym, coby niy gorszyc’ procesyje.

Zieloonymi gauyn’ziami, paukami ze sitowjo, paprociami, cym sie ino dauo, byle zieloonym. Korzdy aborygyn i nawet niydowny jeszcze tubylec wjy, rze to je jego uobowjoonzek, jego powinnos’c’. I besto jak przi procesyji widza zawodzajooncy na droodze autok-zawalidrooga, abo czorne i niy uobstrojoone uokna, to wjym irze moog je tak uostawic’ w spokoju ino uobcy.

Tyn, kjery niy zno naszyj tradycje. Jeszcze niy zno.
W tym roku tyrz tak boouo. A nawet hoc’by tyh uostawjoonyh autoow i zaniydbanyh uokjyn i miejsc bouo wjyncy. Na szczyn’s’cie soom Te, co uo tradycjo naszo majoom staranie, a przede wszystkym uo te nasze „czakramy”, miejsca kaj co roku przystowoomy z Borzym Ciauym i kaj co roku stojoom uoltorze, przy kerych nabjyroomy tyj tajymnyj mocy, kero sie tam Noom udzielo w czasie bogosuawjyn’stwa.

A niy soom to mjejsca przypadkowe, ino take, kaj kolejne pokolynia naszyh parafijanoow-poprzednikoow uonczyuy sie ze Sacrum, w dziedzinie spraw religijnyh, sakralnyh. Kaj ucyli sie sioongac’ uogewnickigo transcendentu, po nowe relacje mjyndzy soboom i mjyndzy pokolyniami. Poznowali ta moralno autoonoomijo, demokratyczno roownos’c’, w tym - wzglyndym wszelakih ziymskih „autorytetoow i hjyrarhiioow”, cynsto przejs’ciowyh, tymczasowyh.

Poznowali z’dz’roodua siyuy moralnyj i ponadczasowyh wartos’cioow.
Zowdy pjyrszy uoltorz boou na Farze, tym miejscu kaj poza kos’ciouym nojczyn’sciyj spotykoomy sie z naszymi duhowymi przewodnikami. Kaj zauatwjoomy i ryjalizujymy nasze duhowe potrzeby i kaj korzdego z Nos krzestne i potki meldowali i zapisowali do parafijalnyj wspoolnoty. Kaj rzyjom Ci, co dlo spounianio tyh potrzeboow uostali powouani i kaj Noom surzoom.

Toom razoom jednak uoltorz ustawjony boou naprzeciwko Fary. Przed Krzes’cijan’skym Uos’rodkym Kultury i Sportu. Boou uoon jurz Noom bardzo wszystkym potrzebny. Downe „cyntra kultury” poumjyrauy razym ze swojymi „twoorcami” i wuos’cicielami.

Trza Noom boouo zbudować nowe. Nowy krzes’cijan’ski „czakram”, kaj kolejne pokolynia uogewczan poznowac’ bydoom moguy naszo KULTURA. Dej Borze coby sie to stauo jak nojpryndzyj. Bo braki w tym wzglyndzie widac’ na korzdym kroku i prawje u korzdego. Mimo wjelki biydy, uos’rodek wyros gibko, ku pociesze i rados’ci Nos wszystkih. Dzisioj, ksioondz Farorz buogosuawjyli Noom zebranym przy niym, w sposoob wjelce znaczooncy. Hoc’by kcieli Nos w ty mjejscu na nowo namas’cic’ i naznacyc’, a przi tym ze soboom zuoon’czyc’.

Tytuowo pjes’n’ i inksze, gro Noom uorkijestra. Na przemjan s’nioom - My je potym s’pjywoomy.
Downiyj graua Uorkijestra Kopalni Uogewniki, abo Huty Zygmunt. Teroski muzykanty, to soom same spoueczniki. Bo wyuczoono muodziyrz gro w prawie rze zawodowyh uorkijestrah, kaj lepi puacoom.

A Nos, bjydnyh uogewcan moge ratowac’ ino przywjoonzanie do tradycje i mjejscowy patrijotyzm starszyh muzykantoow, mjyuos’nikoow muzykowanio. Mjyndzy niymi jes mooj ujek Ymil. Po droodze uozgloondoomy sie i spoziyroomy, kaj jeszcze soom Gospodorze i mjyszkajoom ludzie Naszyj tradycje? Jest ich na szczyn’s’cie jeszcze wjela. I co nojciekawsze, na nojwjynkszy wysiyuek w tym wzglyndzie stac’ nasze uogewnicke „pnioki”.

Tam, kaj jesce do niydowna mjyszkali nasze znajoome, kjere poszli na nowe, abo kjerzi wyjehali z Uogewnik, cynsto stojom teroski puste budy z ih s’lepymi uoknami jak uoczodouami.

Z powybijanymi niyroz szybami.
Abo tam i ftos’ mjyszko, ale niy respektuje Naszyj tradycje, kjero jes mu jeszcze uobco. Niykjej niy ma jurz coukih doomostwoow i gospodarstwoow. Mury poo nih soom jurz porozbjyrane.

Po wjelu z tyh Gospodorzy, kjeryh rzeh wymjynioou, niy ma jurz nic ino proorzny plac, cynsto zaros’nioony krzokami. Stojoom jak proorzne bauplace. W nojlepszym razie, na ih gospodarstwah stojoom dzisioj blaszane gararze. Cos’ umaruo razym z Niymi.

Ale ros’nie i nowe!
Hoc’by przy Paniynce, kaj zowdy jest nastympny uoltorz.

Downiyj boou tu kooniec Uogewnik, kaj zaczynou sie park i gospodarske pola. Tam cynsto, fto wyhodziou z Uogewnik w stroona Chorzowa, moog jesce na uostatek, przed ih uopuszczyniym, porzykac’ przy murowanyj kapliczce z figurkom Matki Boskij z Dziecioontkym.

Moog to tyrz robic’ jak powrocou z Chorzowa, z hali, kaj cynsto my sie wybjyrali po towor. Tam tyrz w droodze przystowajoonc, moog uodpocnoon’c’ i snojs’ troha ciynia z drzewoow, kere uotoczauy kaplicka z Paniynkoom.

Tu niydaleko uod Paniynki mjyszkaua moja ciotka Yrmgardka. We familoku kole Szpincyka. Skoond My lotali z kwjotkami, z mojoom kuzynkom Elusiom, coby niymi uobstrojic’ figurka.

Couke lata uoltorz przy Paniynce stawjou i strojou Pyjter Knura, kery mjou do tego wjelko grajfka i borzy dar. Poo Njym staranie uo to mjejsce mo jego cera i ziyn’c’, ale i druge uokoliczne mjyszkan’ce. Bo teroski, Paniynka znojduje sie prawje rze w cyntrum nowych domkoow w Uogewnikach. Nowe zastympuje stare. Starego familoka uod Ciotki jurz downo niy ma. Niy ma tyrz gospodarstwa po Szpincyku.

Uostou ino plac. Niy ma tyrz jurz gospodarskih pool, bo na nih teroski stojoom doomki.

Uogewniki toom sposoboom zaczynuy bezpostrzednio przilygac’ do Chorzowa, kjery zresztoom tyrz uostou po czyn’s’ci – we Kroolewski Hucie, postawjoony na uogewnickih polah. Polah Goornyh Uogewnik.

Nowe casy powodujom tyrz, rze coroz wjyncyj placoow sie grodzi, stawjo poty i mury, kaj ih downiyj niy trza boouo.

A jak jurz boouy, to zowdy mjauy swoje dziury i tajymne przyn’s’cia, kere skrocauy drooga i dystans mjyndzy ludziami. Teroski wygloondo na to, rze dlo wjela tyn dystans je za mauy.
Kooniecznie muszoom sie uodgrodzac’ uod inkszyh. To hyba z’le wroorzy na przyszuos’c’ naszyj
uogewnicki wspoolnocie.

Tak idymy przez couke Uogewniki, s’pjywoomy naborzne pjes’ni, i je uogloondoomy, jak jako inszpekcyjo. Bo bez tydziyn’ niy ma na to casu. Dostrzegoomy to co nowe i rozpamjyntujymy uo tym, co znikuo.

Ciotka by sie hyba popuakaua nad mjejscym kaj tyla lot prziszuo Ji rzyc’. Nastympny, nojstarszy uogewnicki „czakram”, przy kerym stawjany je trzeci uoltorz, to kamjynny, pokutny Krzirz ze s’redniowjeczo. Te mjejsce je ja warzne dlo naszyj uogewnickij tradycje, wedle kjeryj, przy tym Krzirzu uodpocywali

i guosiyli Nowina, s’wjynte - Cyryl i Metody. To tu, na goorce, w nojwyrzszym w tyj czyn’s’ci Uogewnik mjejscu, pomjyndzy lipami, kere soom w herbje Uogewnik Szloonskich, stoji tyn s’wjadek HISTORYJE i TRADYCYJE Naszyj.

A niydaleko Doom, uobyjs’cie i zabudowanie jednego z nojstarszyh naszyh uogewskih Rodoow - Rodziny Dymkoow, kjerzi tu zapus’ciyli swoje korzynie i kaj trwajoom i surzom swojyj wspoolnocie uod niypamjyntnych czasoow. Kjerzi z inkszymi dbajoom uo te mjejsce i te symbole naszyj wspoolnoty: KAMJYNNY POKUTNY KRZIRZ i HERBOWE LIPY.

Na pocie ih Gospodarstwa wisi tabulka kero powjado, irze tu je siedziba uogewnickigo koua Ruchu Autonoomije Szloonska. To tyrz niy dzieje sie tu przipadkym. Rzyje i trwo dalij, jak widac’, tradycjo wuodarzynio na swoji Ziymi w kolejnyh pokolyniah.

Ale i tradycjo dobryj, uczciwyj roboty i spouecznyj posugi, kjeryj wielce wymownym przykuodym boou uostatni s’Nih, synior rodu - Jorg, po kerym handlowo posuga wzglyndym uogewczan przejynli muodzi z Rodziny.

Raduje tyrz bardzo to, rze do niydowna uopuszczone i zaniydbane place snojdujoom nowyh gospodorzy. Zapobjegliwos’c’ i wros’niyn’cie w Naszo tradycjo wielu modych, procyntuje nowymi, zadbanymi i utrzymanymi w duhu naszego s’rodowiska mjejscami. Mys’la uo uobyjs’ciu Stas’ka Polaczka, mojego ukohanego zuha, kjery pokazuje jak mo sie dbac’ uo swoja rodzinno i Naszo uogewnicko tradycjo i historijo. Jak nolerzy resztki tyj historycznyj i materyjalnyj spus’cizny zbjyrac’, hroonic’ i przekazowac’ nowymu pokolyniu. Teroski robi tak tyrz Jego cera.

Po droodze mijoomy inkszy symbol w Uogewnikah – siedziba downyj GMINY. Symbol downego Naszego WUODARZYNIO. Dzisioj smutny, zaniydbany zabytek, kjery tak hoc’by kciou Noom cos’ powjedziec’ i ponarzykac’ na jego uobecnyh administratoroow, kjerzi niy pamjyntajom uo jego znaczyniu i symbolice dloo Nos.

Zapomnieli go nawet ustrojic’ na Borze Ciauo. A morzno to robjoom extra, na zuos’c’? Tak jak pewnikym tyrz na zuos’c’ Noom, niy zadbali uo to, coby pouotane uostauy dziury we droogah, kerymi Noom prziszuo is’c’ ze Borzym Ciauym. Na s’cianie Gminy wisi cajchnong z casoow peerelu, tyrz zaniydbany i uopuszczony.

Hyba bydymy musieji na nowo prziwroocic’ Gminie jyj funkcjo i znaczynie. Na uobecnych administratoroow niy ma jurz co licyc’. Korzdo wspoolnota musi miec’ swoje cyntrum KULTUROWE i ADMINISTRACYJNE.

Kulturowe - Krzes’cijan’ski Uos’rodek jurz stoji.
Czy niy czas jurz na CYNTRUM ADMINISTRACYJNE – na GMINA ? Czworty uoltorz, uod jakegos’ casu, je stawjany przed nowymi blokami. Kole targowiska.

Je uoon symbolym nowych uogewczan, kjerzi przyszli ku Noom z poblirza. Nojczyn’s’ci ze Chorzowa, bo stowjaua je chorzowsko spooudzielnia mjyszkaniowo. Dlo swojih czuoonkoow. Po ih zaangarzowaniu, a i skirz tego rze razym z niymi znodli w nich swoje nowe siedliska tyrz stare uogewczany, widac’ rze ta symbjoza jest wjelce korzystno dloo Nos wszystkih.

Doomy sie jurz troszka zestarzauy, ale duh je w nih mody i peuyn hynci do dziauanio. Downiyj, jak rzou stary Kabus, tyrz Jorg, to uoltorz bou stawjany kole jego stolarnie. Symbolizowauo to udziau w naszyj wspoolnocie licznyj w tym czasie grupy rzymjes’nikoow.

Kon’cy sie procesjo, jak wszyndzie - w kos’ciele. W naszym iber stuletniym Doomje BORZYM.
Zastanowjoomy sie co Uoon mys’li uo swojih dziejciah?
I choc’ sie Nom tu roorznie powodzi, to zowdy s’pjywoomy Mu hwolebne TE DEUM.
Ciebje Borze wjelbjymy...

Antoni Respondek