Skoki bez Izerbah

W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih korzde dziecko jurz wiy keryndy sie poon’dzie niydugo do Europy!

Europa jest uod nos na zahood. A zahood je za Wopyniokym, bo tam zahodzi w Uogewnikah suoon’ce.

Jak jurz zan’dzie i skryje sie za niym, to zaczyno byc’ widac’ czerwoony szajn, kery farbuje hmury nad niym. Miynioom sie jego uodciynie ku koloroom wis’nie, a potym bez fiolet ku modrymu, arz nastanie c’mok.

Jak by sie poszuo w jego keroonku, droogoom do Goja, to po miniyn’ciu uogroodkoow po prawyj, Amyndoow i rozebranego amfityjatru po lewyj, a dali koompieliska i przedwojynnego boonkra przy jego pocie, doszuo by sie do poprzecznyj droogi miyndzy kopalnioom „Uogewniki”, a Hutoom „Zygmunt” i potym jurz ino z’dziebko z goorki, mijajoonc po prawyj kopalniano houda, doszuo by sie do Izerbahu.

Izerbah, ta graniczno rzyczka, przy keryj hodzioouy rozcasu „zieloonki” i „grynszuc” booua jeszcze wtynczoc pouno ryboow, hoc’ niy szuo ih w niyj hytac’ skirz tyj uobstawy z uobu stroon.

Niy miaua uona wtynczos jurz tyrz coukym przez’roczystyj i cystyj wody.

Woda booua leko braun skirz tego, jak rzeh sie dowiedziou po latah, rze farbiouy joom darniowe rudy przez kere sie wydostowaua, a w keryh boouo kupa rzelaza i uono to tak joom rdzawioouo.

Tyn kolor rzodnego niy zrarzou, bo miou gyjologiczne pohodzynie.

Niy boouo w niym wtynczos jeszcze tego biologicznego s’win’stwa co teroski, bo i po niymieckiyj stroonie, hoc’by w Bobrku, a i po stroonie niyboszczki Staryj Polski, tak jak w naszyh Uogewnikah, dziauauy gminne uoczyszczalnie s’ciekoow.

No ale niy dziwota.

Booua to przeca rzeczka graniczno i uobie stroony s’cic’ miauy na uwadze to, coby rzodyn niy spuszczou doo niyj nicego inkszego ino cysto woda.

Bytoom miou swoja uoczyszczalnia, wtynczas bardzo nowoczesno, bo z przysuowiowyh guwiyn dowaua urzyteczny biogaz, kerym sie s’wiyciouo w gazowyh latarniah przy droogah i je uos’wiytlaou, a przy tym surzou uoon tyrz inkszym koomunalnym celoom.

Wiym, rze teroski te maue gminne wtynczos uoczyszczalnie jurz nic niy uoczyszczajoom, a ta cyntralno jest ino z’rooduym niymiyuosiernego smrodu.

To co doo niyj dolatuje, ino przez nia przelatuje i wlatuje prosto do Bytoomki.

Bytoomka, to tyn soom Izerbah, kery je wodnoom granicoom Uogewnik ino jeszcze tam, kaj kedys’ uoblywou uoon wzgoorze Maugorzyntki, kedy booua uobroonnym grodym kasztelan’skym i kaj za niydugo potym wpadou uoon na koua wodnyh muynoow, skirz keryh na tyn rejoon godo sie do dzisioj - Zomuynie.

Niy dos’ rze ta cyntralno uoczyszczalnia niczego niy uoczyszczo, to niydowno booua powodym zwady z Radzioonkowym, do kerego hcoom bytoomioki posyuac’ te swoje s’win’stwa ruoom wybudowanoom za zahodnie, unijne klepoki.

Cidry sie przeciwko tymu burzom i jo ih rozumia, bo przeca u noos na S’loonsku, niy przeciepuje sie drugymu przez pot tego, co sie naciaprauo samymu abo pozamiatauo na swojym placu.

Ale s’cic’ kajs’ indzi soom take porzoondki i stamtoond przyszua tukej ta gupio moda.

Uo tym, rze ta Bytoomka i nasz Izerbah to jedno i to samo, dowiedziou`eh sie za bajtla z planu miasta Bytoomia, kery datowany jest 1957 rokym.

Za Staryj Polski hoc’ niy boouo wolno, niyjedyn skokou tam i nazood, ale niy po proorznicy.

Dziynki tymu mogli potym poonos’ kupic’ niyjedyn bauplac i postawic’ haupa abo familok.

Mieli nad niym swoja bezcuowo strefa. My za bajtli, tyrz niyrooz go przekroczali.

Starczoou do tego dugszy kij, rozpynd z goorki i skok z podpoorkoom na knytlu uopartym na s’rodku Izerbahu.

Fto sie niy brzydziou, moog is’c’ wpuaw, ale moog przy tym uo cos’ s’mierdzooncego zahacyc’ abo w to wdepnoon’c’.

Potym pokozauy sie nad niym rostomajte ruy, po keryh szuo przeuazic’ tam i nazood, bez potrzeby skokanio czy zamoczanio noog.

A jurz uod przedwojnia wert boouo hodzic’ na drugo stroona.

Niy ino skirz tego rze korzystauo sie na roorznicah cyn towaroow. Szuo tam tyrz snojs’c’ dodatkowe zajyn’cie, a nawet is’c’ tam na feht, jak to robiou wtynczas stary Dziauah z mojego familoka.

I widza rze niyjednymu sie te skokanie przez Izerbah, graniczno rzeczka, spodobauo.

Bo hoc’ granica potym przesunyli uod nos uo wiela kilometroow dali na zahood, skokanie bez Izerbah uostauo wielu we krwi.

Widac’ to we Uodpust, bez jedne i druge S’wiynta, ale nojbarzi we Wszystkih S’wiyntyh.

Widac’ to po wielu i uod wielu lot. Hoc’by po Francu.

Mo do dzisioj jeszcze gymba pouorano szramami, kere pamiyntajoom czasy Surzby Polsce, keryj niy tolerowou na naszyj ziymi, a kero miaua swoje baraki przy Smyntorzu i za Targowiskym.

Potym niy hciou budowac’ drugi Polski, ani drugi Japoonii i uostou borok bez s’roodkoow do rzycio. Trza mu boouo pojehac’ za Mamulkoom.

Rze trza przeskoczyc’ Izerbah, tyn uogewnicki symbol starorzytnego Nilu i wszystkih inkszyh rzek uznowanyh we wierzyniah za uodgrodzajoonce rzywyh uod umaruyh, pamiynto korzdego roku.

Bo spotykoom Go tam, na naszym Kerhowie abo Smyntorzu, w Ih s’wiynto co rok. Tyn uogewnicki Styks przekroczo wielu przybyuyh z roorznyh stroon.

I Ci co Izerbah przeskoczyli dlo lepszego rzycio, i Ci wygooniyni skirz przekoonan’, i Ci kerym ciynrzko szuo klynkanie i Ci co tam znolez’li laufpas, a tu by musieli siedziec’ jak pies przy budzie.

Na tymat tyj uostatniyj alegorji ze psym na lan’cyhu, miou rzeh kedys’ ciynrzko dysputa ze „Szwagrym” czyli Irkym.

Proobowou rzeh mu te nasze przywionzanie tak zobrazowac’. A Uon sie uobraziou, bo przyjoon to do siebie. Jak to niykej przenos’nie i urzyte poroownania mogoom byc’ dlo niykeryh drarzliwe abo niyzrozumiaue.

Ale przeca nasze przywioonzanie do tyh, z kerymi my szmat rzycioowyj droogi razym przeszli, a keryh Poonbooczek wezwou do siebie, mo przeca tyrz zwioonzek z wyznowanymi przez nih zasadami i normami.

Z przywioonzaniym do tyh zasadoow i wartos’ci, jak pies na lan’cuhu do swoji budy.

Niyroz wspoominoomy Ih skirz tyh wartyos’ci, kere nosiyli w siebie i skirz keryh stanowiyli dloo nos modyh wzoor.

Jednym zanoszymy w podziynce za to wioonuszek ze symbolicznoom lilijkoom, inkszym zapoloomy znicz we krzirzu abo lampka, ale za wszystkih rzykoomy uo spokooj Ih duszyczek. Inkszyh jeszcze, dziynka Bogu, spotykoomy za rzywa.

Radujymy sie ih uobecnos’cioom i przerzywaniym wspoolnoty z tyj jeszcze stroony Granice. Hoc’ korzdy czuje rze skok przez nia Go niy minie.

Wielu dzisioj jurz niy uwioonzanyh nicym, wolnyh we s’wiecie, w tym dniu wroco nad swooj Izerbah, symboliczny Styks dobrowolnie, bez przymusu, z wyboru.

I ino w tym jednym jedynym dniu, w mojih ukohanyh Uogewnikah myloom sie noom kerunki stroonoow s’wiata.

Bo hoc’ zza Wopynioka blyscoom wystre jesce szajny zaszuego suoon’ca uodbite uod hmooroow, to po przeciwnyj stroonie Uogewnik z gyjograficnego wshodu dolatuje niy mniyj wystro pos’wiata znad naszego Smyntorza.

Tysioonce s’wiateuek, migotajooncyh uognikoow, pokazujoom i symbolizujoom tyh, kerzi Granica jurz przekroczyli.

A my ino mogymy prosic’ za nih i za nos: „Miyuosierny Jezu mooj, wejrzyj z Nieba na lud Twooj!”

Po uobu stroonah Izerbahu i Granicy wiecznos’ci.

Antoni Respondek